Nejednakost u bogatstvu počela je da oblikuje ljudska društva pre više od 10.000 godina, mnogo pre uspona drevnih carstava ili izuma pisma. To pokazuje nova studija Univerziteta Vašington Stejt koja osporava tradicionalna shvatanja da su razlike u bogatstvu nastale iznenada sa velikim civilizacijama poput Egipta ili Mesopotamije, prenosi Science Daily.

Veličina kuća kao mera bogatstva

Korišćenjem podataka o preko 47.000 stambenih objekata na 1.100 arheoloških lokaliteta širom sveta, istraživači su koristili veličinu kuća kao meru bogatstva.

Njihova analiza pokazuje da je nejednakost u bogatstvu počela da raste otprilike 1.500 godina nakon pojave poljoprivrede u različitim civilizacijama. Ovaj efekat su podstakli rast populacije, borba za zemlju i razvoj hijerarhijski organizovanih naselja.

– Mnogi ljudi zamišljaju rana društva kao egalitarna, ali naše istraživanje pokazuje da je nejednakost u bogatstvu počela da se razvija iznenađujuće rano. Promena nije bila trenutna. Ona je rasla postepeno kako su se društva širila, populacija povećavala, a resursi postajali ograničeniji – rekao je vođa studije, arheolog sa Univerziteta Vašington Stejt, Tim Koler.

Više ljudi veća nejednakost

Studija ističe nekoliko ključnih faktora koji su doprineli nejednakosti. Kako su poljoprivredne zajednice rasle, zemlja je postajala ograničen resurs, što je vodilo ka takmičenju i inovacijama poput terasiranja i navodnjavanja kako bi se povećala produktivnost.

Vremenom su se razvijala veća naselja kao centri ekonomske i političke aktivnosti, u kojima se bogatstvo koncentrisalo u rukama manjeg broja domaćinstava.

Te razlike u bogatstvu bile su naročito izražene u naseljima sa većom populacijom, koja su pokazivala veću nejednakost od manjih zajednica.

Rane zemljoradničke zajednice bile relativno egalitarne

Jedno od najznačajnijih otkrića u studiji jeste da nejednakost u bogatstvu prethodi pisanim zapisima, sa dokazima koji pokazuju da su razlike postojale čak i u najranijim poljoprivrednim društvima.

Primenom Džinijevog koeficijenta, standardne mere nejednakosti, na veličine drevnih kuća, istraživači su otkrili da su rane zemljoradničke zajednice bile relativno egalitarne.

Međutim, kako su naselja postajala veća i složenija, rasle su i ekonomske razlike.

Stalno akumuliranje bogatstva

Studija takođe osporava ideju da su predindustrijska društva živela na rubu egzistencije, u tzv. “Maltusovom svetu”. Umesto toga, Koler i njegov tim su pronašli dokaze o stalnom akumuliranju bogatstva i tehnološkom napretku tokom milenijuma.

Istraživači ističu da su rana poljoprivredna društva često menjala pejzaže, praveći terase, isušujući močvare ili gradeći sisteme za navodnjavanje, kako bi povećala proizvodnju. Te inovacije su povećavale produktivnost, ali su istovremeno širile jaz između onih koji su kontrolisali resurse i onih koji nisu.

Tehnološka otkrića smanjivala nejednakost

Zanimljivo je da su neka tehnološka otkrića, poput topljenja gvožđa, često smanjivala nejednakost jer su omogućavala širi pristup alatima i resursima za niže slojeve društva. Ovo otkriće osporava pretpostavku da tehnološki napredak uvek koristi isključivo elitama.

Koler je takođe napomenuo da su i drugi faktori, poput prisustva velikih upravljačkih sistema ili saradničkih društvenih mreža, igrali ulogu u ublažavanju ili pojačavanju nejednakosti tokom vremena.

– Ovo nije samo savremeni problem. Razumevanje porekla nejednakosti u bogatstvu pomaže nam da je sagledamo kao dugotrajan izazov s kojim se društva suočavaju već hiljadama godina. Prošlost nas može mnogo naučiti o tome kako da se danas nosimo sa tim pitanjem – rekao je Koler.

Lekcije za danas

Studija je rezultat saradnje 27 istraživača iz institucija širom sveta i koordinirana je od strane Koalicije za arheološku sintezu, neprofitne organizacije posvećene objedinjavanju arheoloških zapisa radi unapređenja nauke i dobrobiti društva.

Fokusirajući se na period pre pisanih zapisa, istraživači žele da popune ključnu prazninu u razumevanju razvoja ljudskih društava: od egalitarnih lovačko-sakupljačkih zajednica do složenih, hijerarhijskih društava.

– Ovi obrasci su duboko ukorenjeni u našoj istoriji. Ali proučavanjem tih obrazaca možemo bolje da razumemo njihove posledice u budućnosti. Ako možemo da shvatimo kako je nejednakost nastala i razvijala se, možda možemo da naučimo kako da ublažimo njen uticaj danas – rekao je Koler.